Bản văn Chúa Bà Vân Phong : Lời văn thỉnh Vân Phong Động Chủ
Bản văn Chúa Bà Vân Phong là lời ca ngợi sự linh thiêng, quyền năng và công đức của Chúa Bà Vân Phong – vị Thánh Chúa gắn với vùng Thượng Thanh, Tĩnh Túc, Cao Bằng và không gian sơn trang huyền linh.
Qua những câu văn giàu màu sắc thần thoại, bản văn kể về tích Nữ Oa vá trời bằng đá ngũ sắc, đồng thời khắc họa hình tượng Chúa có công bảo dân hộ quốc, cai quản sơn lĩnh và che chở muôn dân. Bản văn cũng thể hiện niềm tin vào sự linh ứng, khuyến khích con người tu nhân tích đức và gửi gắm ước nguyện được Chúa gia hộ, ban phúc, yên dân, vinh hoa và thọ trường.
Sau đây, Tín Ngưỡng Việt xin giới thiệu nội dung Bản văn Chúa Bà Vân Phong đến quý bạn đọc.
Bản văn Chúa Bà Vân Phong mới
Thỉnh mời tiên Chúa Bói Then
Vân Phong Động Chủ ngự trên sơn ngàn
Cao Bằng cảnh sắc đại ngàn
Tĩnh Túc linh địa mây ngàn bao quanh
Vốn xưa sinh Thánh trên ngàn
Vân Phong bích động, tiên nàng giáng sinh
Cảnh thiêng tụ khí trung linh
Non cao nước biếc hữu tình biết bao
Núi Già Lam mây phủ quanh năm
Động Vân Phong cảnh thâm u tịch
Suối reo róc rách bên ghềnh
Rừng xanh ngan ngát, bốn bề khói hương
Chúa Bà ngự chốn sơn lâm
Quản cai linh động, âm thầm độ dân
Mán Mường các bộ xa gần
Tày Nùng một dạ kính ân phụng thờ
Có phen biến tướng hiện hình
Chúa Bà giáng thế cứu sinh độ đời
Lập nghề Bói Then truyền đời
Tiếng đàn Tính vọng giữa trời non xanh
Chúa truyền phép nhiệm thần linh
Dạy cho đệ tử giữ gìn đạo tâm
Lấy điều nhân đức làm căn
Lấy lòng cứu thế làm phần công lao
Áo chàm đen thẫm thân nàng
Kiềng bạc cổ đeo, dịu dàng thanh tao
Khăn chàm vấn tóc trên đầu
Vòng bạc tay đeo, sắc màu miền non
Dung nhan tựa ánh trăng tròn
Mắt sao má phấn, môi son dịu hiền
Dáng tiên yểu điệu như tiên
Khoan thai nhẹ gót giữa miền sơn lâm
Chúa ngồi thạch động quanh năm
Ngày ngày tu luyện phép thần nhiệm cao
Linh xà hổ phục cúi chầu
Muôn loài muông thú trước sau phục quyền
Tà ma quỷ dữ khiếp kinh
Phép tiên Chúa luyện anh linh lẫy lừng
Sơn lâm các động phục tùng
Bốn phương tám hướng một lòng làm tôi
Chúa ngồi giữa chốn non ngàn
Tay nâng đàn Tính, cung đàn ngân vang
Tiếng đàn réo rắt đại ngàn
Non cao suối biếc hòa đàn cùng nhau
Một dây gọi cõi âm dương
Một dây gọi khách thập phương về đàn
Gảy lên một khúc cung ngàn
Chiêu hồn thế tục, giải oan cõi trần
Cân đàn Then thấu âm dương
Lai giáng ngọn cỏ, chân mây hiện về
Tiếng đàn vọng khắp sơn khê
Người nghe tỉnh ngộ, tìm về thiện tâm
Một đời Chúa cứu độ dân
Bao nhiêu nghiệt chướng xoay vần hóa không
Thương người chẳng quản nhọc công
Độ cho bản mường một lòng yên vui
Thổ Mán Mường thảy phục công
Tày Nùng các bộ một lòng kính tin
Người theo nghiệp Bói Then mình
Chúa truyền đệ tử giữ gìn nghề xưa
Hành nghề trước phải có tâm
Chớ tham tiền bạc, chớ làm điều sai
Lấy tâm soi tỏ tương lai
Lấy điều phúc thiện làm bài truyền nhân
Ai mà căn số gian truân
Thành tâm học phép, chuyên cần tu tâm
Chúa truyền đệ tử chớ lo
Làm nghề tạo phúc, muôn đời nhớ ơn
Chúa thường dạo cảnh non ngàn
Băng rừng vượt suối, thăm hang động trời
Sơn cùng bích thủy chơi vơi
Động tiên cảnh lạ, Chúa thời vân du
Hai nàng thị nữ theo hầu
Khăn chàm áo thắm, trầu cau sửa mình
Vấn khăn chàm thắm hữu tình
Tay đeo vòng bạc lung linh giữa ngàn
Chúa đi nhẹ gót khoan thai
Đồi xanh núi biếc, đường dài chẳng nao
Dù cho nước chảy đá hao
Thương đồng chẳng quản gian lao đường trường
Hôm nay ngày đẹp tháng lành
Đàn tràng thiết lập, hương thanh nghi ngút
Thanh đồng đệ tử cung nghinh
Nhang thơm tấu thỉnh Chúa linh giáng đàn
Trống văn một tiếng ngân vang
Cung nghinh Tiên Chúa giáng đàn chứng minh
Đàn Then hòa tiếng cung đình
Xin Chúa giáng ngự chứng minh đàn tràng
Chúa về khăn chàm áo đen
Kiềng bạc lấp lánh, uy nghi sáng ngời
Chúa về điểm nét trang đài
Dung nhan tiên nữ rạng ngời non xanh
Chúa ngự đồng nhẹ như mây
Khoan thai nhẹ gót, tà tà lên ngôi
Mắt tiên lấp lánh sáng ngời
Môi cười hoa nở, cho người kính tin
Chúa ngồi sửa lại khăn chàm
Tay nâng đàn Tính, cung đàn ngân nga
Một dây gọi núi gọi ngàn
Một dây gọi khách gần xa về chầu
Gảy lên khúc nhạc Then đầu
Cung đàn réo rắt nhiệm màu biết bao
Tiếng vang động núi non cao
Âm dương hòa hợp, trước sau thuận hòa
Chúa múa tay ngọc khoan thai
Áo chàm phấp phới, nhẹ bay giữa đàn
Bước tiên thoăn thoắt nhịp nhàng
Cung đàn theo bước, tiếng vang núi rừng
Bói Then Chúa mở căn lành
Soi cho vận hạn, soi quanh sự đời
Quẻ thiêng ứng nghiệm từng lời
Điều hay Chúa dạy, điều đời Chúa khuyên
Ai đang lận đận truân chuyên
Chúa soi một quẻ, chỉ đường mà đi
Ai còn vận hạn sầu bi
Chúa ban lời dạy, từ bi độ trì
Chúa xem gia sự cửa nhà
Xem cho công việc, xem qua vận trình
Căn duyên, tài lộc, gia đình
Điều gì chưa thuận, Chúa mình chỉ cho
Chúa truyền đệ tử chớ lo
Giữ tâm thanh sạch, giữ cho lòng lành
Hành nghề tạo phúc chúng sinh
Chớ đem phép thuật đổi thành lợi danh
Một đời tích thiện hành nhân
Phúc kia Chúa giữ, lộc phần Chúa ban
Ai mà thành kính phụng thờ
Chúa cho tài lộc, bình an cửa nhà
Cầu cho bản mường bình yên
Người người no ấm, gia duyên thuận hòa
Cầu cho quốc thái dân an
Bốn phương tám hướng bình an thái bình
Chúa ban tài lộc đầy nhà
Ban cho đệ tử gần xa hưởng phần
Lộc rừng, lộc núi, lộc ngàn
Lộc Then, lộc bói, lộc càng thêm vui
Cầu tài Chúa mở đường tài
Cầu danh Chúa độ, cầu ai được cầu
Cầu duyên Chúa nối nhịp cầu
Cầu bình an được dài lâu tháng ngày
Ai còn vận hạn đắng cay
Thành tâm lễ Chúa, Chúa nay độ trì
Ai còn lận đận đường đi
Chúa soi, Chúa dẫn, việc gì cũng thông
Hôm nay đệ tử một lòng
Dâng hoa dâng lễ, kính dâng Chúa Bà
Nhang đăng phụng sự thiết tha
Kính mời Tiên Chúa Vân Phong giáng đàn
Chứng cho lễ bạc tâm vàng
Chứng cho đệ tử lòng càng kính tin
Chứng cho bản mệnh gia đình
Chứng cho công việc, công danh hanh thông
Chúa về ban phúc ban công
Ban tài ban lộc, ban dòng bình an
Cho người trên dưới thuận hòa
Cho nhà hưng thịnh, cửa nhà yên vui
Vân Phong Động Chủ anh linh
Tổ nghề Bói Then hiển linh muôn đời
Danh thơm vang vọng núi đồi
Tiếng đàn Then vọng giữa trời Cao Bằng
Tĩnh Túc cảnh sắc hữu tình
Già Lam núi biếc, Vân Phong động ngàn
Chúa Bà hiển ứng linh thiêng
Muôn dân kính ngưỡng, muôn miền phụng thờ
Đệ tử kính cẩn một lòng
Nguyện xin Chúa giáng chứng công đàn này
Nhang thơm quyện khói hôm nay
Cung nghinh Tiên Chúa về đây chứng đàn
Chúa ban phúc lộc muôn vàn
Cho người hành đạo bình an tháng ngày
Cho nghề Bói Then càng hay
Lưu truyền chính đạo từ nay muôn đời
Đàn tràng mãn lễ cung nghinh
Kính xin Tiên Chúa hồi đình Vân Phong
Nhang thơm còn tỏa giữa đồng
Đệ tử một dạ ghi lòng Chúa Bà
Vân Phong Động Chủ tiên gia
Bói Then Tổ Chúa, sơn hà chứng minh
Muôn năm hương khói anh linh
Chúa Bà hiển ứng, muôn sinh phụng thờ.
Các Bản văn Chúa Bà Vân Phong thông dụng
Bản văn Chúa Bà Vân Phong số 1
Thượng Thanh động nổi danh Thần nữ
Vân Phong từ Thánh Chúa anh linh
Bảo hương bái đảo đan đình
Dâng văn tấu thỉnh khải trình Chúa Tiên
Thời thượng cổ khai thiên lập địa
Sinh muôn loài vạn vật cỏ cây
Bỗng đâu biến cố khôn hay
Cộng Công tạo phản làm lay cột trời
Nhất thiên trụ tức thời lìa gẫy
Sét lửa ran sấm dậy muôn phương
Ngán thay nghịch cảnh thê lương
Bầu trời nứt rạn tai ương nhiều bề
Chúa Nữ Oa đan trì thánh giá
Thương chúng sinh đội đá vá trời
Đá thần ngũ sắc tuyệt vời
Địa thiên hòa hợp bầu trời sáng trong
Đá ngũ sắc nên công cứu thế
Ánh hào quang kỳ diệu vô ngần
Duyên tiên đá ở cõi trần
Trong vùng Tĩnh Túc Cao Bằng sơn trang
Trên cửu bệ Ngọc Hoàng hạ chỉ
Triệu tiên nương giáng thế mệnh tòng
Quản cai linh thạch một lòng
Bảo dân hộ quốc nên công hiển đầu
Dẫu trời đất bể dâu thay đổi
Phiến đá thần gốc cội còn đây
Già Long Tiên Chúa ngự rầy
Thượng Thanh bích động hương bay ngạt ngào
Quản các bộ anh hào sơn lĩnh
Dạy muôn dân thổ mán khai hoang
Vân Phong cảnh sắc sơn trang
Chúa Tiên gia hộ trần gian ơn nhờ
Cũng có phen thần cơ ứng mộng
Ra phép màu lồng lộng thiêng thay
Thử lòng trần thế ra tay
Tu nhân tích đức càng dày vinh hoa
Dấu tiên tích gần xa lưu để
Sự dị kỳ ai dễ biết hay
Nén hương ngọn khói hôm nay
Nguyện xin Chúa ngự độ rầy nhân gian
Phúc lưu để khắp toàn thiên hạ
Yên dân lành muôn thủa đội ân
Kính thành dâng tấu ca văn
Tấu xin bốn chữ thiên xuân thọ trường
Bản văn Chúa Bà Vân Phong số 2
Cảnh Cao Bằng rừng thiêng thác đổ
Tĩnh Túc ngàn động cổ Vân Phong
Đường vào cho tới Già Long
Non cao trùng điệp thong dong đi về
Nguyên Bình hiển tích Mạc Lê
Sắc phong thượng đẳng biển đề tối linh
Quản cai các bộ sơn tinh
Tày nùng mán thổ chư dinh lai hàng
Khi vui giả dĩ giả nàng
Rong chơi các lũng các lang lại về
Khắp hoà thành thị thôn quê
Ai mà biết phép chúa về độ cho
Đường lên động chúa quanh co
Long chầu hổ phục Then Mo khấn đầu
Rong chơi tam thập lục châu
Tiếng tăm lừng lẫy phép mầu ai đang?
Cao Bắc Lạng cảnh sơn trang
Núi non trùng điệp lại sang Bắc Hà
Đèo Giằng đèo Gió bao xa
Đúng đỉnh kin khả cửa Mẫu Ngọc Thanh
Áo chàm xà tích đai xanh
Đỉnh non kin lẩu cảnh thanh rườm rà
Thác Giềng Đu Đuổm lại qua
Phép tiên hiển thánh, Chúa đà vân du
Xuân đào, cúc nở sang thu
Bản Giốc thác đổ vi vu gió ngàn
Non tiên giá ngự thạch bàn
Tay tiên tính tẩu ca vang núi rừng
Quân binh chư tướng trùng trùng
Nghe lệnh chúa truyền giáng phúc trừ tai
Canh một cho chí canh hai
Trịch luyện quân tướng nào ai tỏ tường
Canh ba cảnh trĩu giọt sương
Quan binh tướng lại dương dương oai thần
Thần cơ phân rõ giả chân
Thần cơ diệu toán mười phân vẹn mười
Mặt hoa hớn hở nói cười
Phủ linh pháp nghiệm cứu người hữu tâm
Quyền cai bách bộ chư thần
Mo Tày, Then Thổ sơn quản lai hàng
Bái sai thập nhị tiên nàng
Kèn loa kích cổ hai hàng tiên nga
Lại sai bách bộ nàng hoa
Phùng châu tiến ngọc bước ra động tiền
Ai mà thành kính hữu duyên
Cải hung vi cát chúa Tiên độ người
Trần gian thành kính khuyên mời
Tiến dâng văn chúa mấy lời vái van
Thỉnh chúa lai giáng bản đàn
Khuông phù Việt Quốc an khang muôn đời!
Bản văn Chúa Bà Vân Phong số 3
Thỉnh mời tiên chúa bói then
Nguyên xưa giá ngự một tòa sơn trang
Vốn xưa sinh Thánh trên ngàn
Vân Phong, Tĩnh Túc tiên nàng giáng sinh
Cao Bằng hiển ứng anh linh
Mán, Mường các bộ phụng tình làm tôi
Cảnh sơn lâm rừng xanh ngan ngát
Cửa thượng ngàn tụ khí trung linh
Có phen biến tướng hiện hình
Chúa bà giáng thế lập nghề hát then
Chúa mặc áo đen chàm vạt ngắn
Kiềng bạc đem khảm nạm ngọc lam
Lạng Sơn chúa ngự thạch bàn
Tay cầm đàn Tính hát vang núi rừng
Trên rừng cấm ngày ngày tu luyện
Có phép tiên tà quỷ sợ uy
Linh xà hổ phục tâu quỳ
Muôn loài muông thú đều thì phục công
Miền sơn động chúa ngồi đàn hát
Đàn âm dương gọi hồn thế nhân
Một đời làm phúc cứu dân
Bao nhiêu nghiệt chướng xoay vần hóa không
Thổ mán mường đồng thì phục đức
Người tày nùng chúa thì độ cho
Chúa truyền đệ tử chớ lo
Hành nghề tạo phúc muôn đời nhớ ơn
Thường dạo quanh sơn cùng bích thủy
Chúa băng rừng thăm thú động tiên
Xướng ca một cảnh thiên nhiên
Hai nàng thị nữ khăn miên theo hầu
Vấn khăn chàm tay đeo vòng bạc
Rẽ đường ngôi mườn mượt tóc mây
Hây hây vành nguyệt vơi đầy
Đáng thanh đáng lịch vẻ đầy khuôn trăng
Dáng tiên chúa cô hằng yểu điệu
Bước khoan thai nhẹ gót lên non
Dù cho nước chảy đá mòn
Thương đồng chẳng quản dù còn bao xa
Chúa về đồng muôn nhà kính phục
Nét hây hây mắt tựa sao xa
Chúa tiên linh ứng hay là
Gảy đàn non nước khúc ca chiêu hồn
Cân đàn then âm dương thấu tỏ
Lai giáng về ngọn cỏ chân mây
Hôm nay tụ họp về đây
Về nghe câu hát làm tôi chúa bà
Làm tôi chúa đồng gia hưng thịnh
Để cho đời nức tiếng thơm danh
Rồi mai chọn lấy ngày lành
Đàn tràng thiết lập cung nghinh chúa bà
Chúa Bà Vân Phong là ai?
Chúa Bà Vân Phong, hay Vân Phong Động Chủ, là một vị thần linh thiêng trong tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam, đặc biệt được tôn kính là Tổ Bói Then của đồng bào dân tộc Tày, Nùng. Theo truyền thuyết dân gian, Bà là người có lòng thiện lương, luôn hướng đến việc cứu dân độ thế và chuyên tâm tu luyện phép tiên; do ngự tại động Vân Phong nên được nhân dân suy tôn là Vân Phong Động Chủ, đồng thời được biết đến với danh hiệu Tổ Bói Đệ Tam. Đền thờ Chúa Bà Vân Phong nằm tại núi Già Lam, thị trấn Tĩnh Túc, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, trong một hang động tự nhiên giữa không gian núi rừng u tịch, huyền bí và linh thiêng.
Trong nghi lễ hát Then, Bói Then và hầu đồng, Chúa Bà thường ngự với áo chàm đen, cổ đeo kiềng bạc, mang đậm nét trang phục truyền thống của phụ nữ Tày, Nùng. Hằng năm, Lễ hội Chúa Động Vân Phong được tổ chức tại nơi thờ tự, thu hút thanh đồng, đạo quan và khách thập phương về chiêm bái, cầu tài lộc, bình an và tìm hiểu nét đẹp văn hóa tâm linh vùng Cao Bằng.
